Hoe weet ik of ik een burn-out heb?

Een burn-out herken je meestal aan langdurige uitputting waarvan je niet meer voldoende herstelt, vaak in combinatie met klachten zoals concentratieproblemen, vergeetachtigheid, prikkelbaarheid, slaapproblemen en het gevoel steeds minder aan te kunnen. Je hoeft daarvoor niet volledig uitgevallen te zijn. Sommige mensen werken nog, zorgen voor hun gezin en houden aan de buitenkant alles draaiende, terwijl dat steeds meer energie kost.

Of er daadwerkelijk sprake is van een burn-out kun je niet betrouwbaar zelf vaststellen. De klachten kunnen namelijk ook passen bij andere psychische of lichamelijke problemen. Wel zijn er signalen die erop kunnen wijzen dat je langere tijd overbelast bent geraakt en dat het verstandig is om daar aandacht aan te besteden.

Wat gebeurt er bij langdurige overbelasting?

Stress is op zichzelf niet ongezond. Je lichaam is gemaakt om tijdelijk extra energie vrij te maken wanneer dat nodig is. Na een spannende periode, een deadline of een paar drukke dagen kun je moe zijn, maar wanneer de belasting afneemt, herstel je meestal weer.

Problemen kunnen ontstaan wanneer belasting en herstel langere tijd niet meer met elkaar in evenwicht zijn.

Je kunt dat zien als de verhouding tussen je draaglast en draagkracht. Aan de ene kant staat alles wat energie en aanpassing van je vraagt: werkdruk, een gezin, mantelzorg, ziekte, verlies, financiële zorgen, relatieproblemen of andere langdurige stress. Aan de andere kant staat wat je helpt om die belasting op te vangen en ervan te herstellen, zoals slaap, ontspanning, sociale steun, autonomie en voldoende ruimte om tot rust te komen.

Wanneer er langere tijd meer van je wordt gevraagd dan waarvan je kunt herstellen, kunnen klachten zich steeds verder opstapelen.

Daarbij gaat het niet alleen om hoeveel er op je bord ligt. Ook de manier waarop je met belasting omgaat kan meespelen. Sommige mensen gaan bijvoorbeeld lang door, nemen veel verantwoordelijkheid, stellen hoge eisen aan zichzelf of merken hun grenzen pas laat op.

Maar dat hoef je helemaal niet vooraf bij jezelf te herkennen. Vaak wordt juist pas wanneer iemand vastloopt zichtbaar waardoor de balans tussen belasting en herstel zo lang verstoord is geweest.

Welke signalen kunnen passen bij een burn-out?

Er bestaat geen eenvoudig lijstje waarmee je zelf kunt vaststellen dat je een burn-out hebt. Bovendien ervaart niet iedereen dezelfde klachten.

Wat vaak opvalt, is dat klachten zich op meerdere gebieden tegelijk voordoen.

Lichamelijke signalen

Je kunt bijvoorbeeld merken dat je:

• – bijna voortdurend moe of uitgeput bent;
• – niet meer voldoende herstelt van slaap of rust;
• – slecht of onrustig slaapt;
• – gespannen bent;
• – hoofdpijn of andere spanningsklachten hebt;
• – gevoeliger wordt voor geluid, drukte of andere prikkels;
• – veel langer moet bijkomen van inspanning.

Het verschil met gewone vermoeidheid zit vaak niet alleen in hoe moe je bent, maar vooral in hoe goed je nog herstelt.

Een rustig weekend helpt bijvoorbeeld niet meer zoals vroeger. Je slaapt wel, maar wordt niet echt uitgerust wakker. Of je hebt een vakantie nodig om enigszins bij te komen en merkt dat de klachten snel terugkeren zodra het gewone leven weer begint.

Cognitieve signalen

Langdurige overbelasting kan ook merkbaar worden in je denken.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat je:

• – moeilijker kunt concentreren;
• – vaker dingen vergeet;
• – gesprekken minder goed kunt volgen;
• – moeite hebt om informatie te verwerken;
• – minder gemakkelijk tussen verschillende taken kunt schakelen;
• – moeilijker beslissingen neemt;
• – het gevoel hebt dat je hoofd voortdurend vol zit.

Dat kan behoorlijk onzeker maken, zeker wanneer je gewend bent om veel tegelijk te kunnen.

In modern burn-outonderzoek wordt daarom niet alleen naar uitputting gekeken. Ook mentale afstand, cognitieve problemen en moeite met het reguleren van emoties worden beschreven als belangrijke onderdelen van burn-outklachten.

Emotionele signalen

Ook emotioneel kun je veranderingen merken.

Misschien ben je sneller geïrriteerd, geëmotioneerd of overweldigd. Kleine tegenslagen voelen ineens veel groter. Je kunt meer piekeren of merken dat je minder kunt verdragen dan je van jezelf gewend bent.

Het tegenovergestelde kan ook voorkomen. Sommige mensen voelen juist steeds minder of nemen meer afstand van hun werk of andere dingen die eerder belangrijk voor hen waren.

Eén afzonderlijke klacht betekent niet dat je een burn-out hebt.

Het gaat vooral om de combinatie van klachten, hoe lang ze bestaan, hoeveel herstel nog lukt en welke invloed ze hebben op je dagelijks leven.

Maar ik werk nog gewoon. Kan ik dan wel een burn-out hebben?

Ja.

Dat je nog functioneert, betekent niet automatisch dat het goed met je gaat. Sommige mensen kunnen heel lang doorgaan. Je staat ’s morgens op, gaat naar je werk, brengt de kinderen naar school, doet boodschappen en houdt je afspraken bij. Voor de buitenwereld lijkt er misschien weinig veranderd. Maar ondertussen kost hetzelfde leven steeds meer energie.

Misschien lukt werken nog wel, maar lig je ’s avonds uitgeput op de bank. Misschien heb je het hele weekend nodig om bij te komen. Je zegt sociale afspraken af omdat je er simpelweg geen ruimte meer voor hebt. Of je merkt dat je steeds meer structuur, controle en discipline nodig hebt om hetzelfde voor elkaar te krijgen.

Daarom is bij overbelasting niet alleen de vraag:

Kan ik het nog?

Maar ook:

Wat kost het mij inmiddels om het nog te kunnen?

Wanneer is vermoeidheid meer dan gewoon moe zijn?

Iedereen heeft periodes waarin het leven veel vraagt. Een paar slechte nachten, een drukke werkweek of een stressvolle maand betekenen niet automatisch dat je een burn-out hebt.

Bij gewone vermoeidheid treedt meestal herstel op wanneer de belasting vermindert.

Bij langdurige overbelasting gebeurt dat steeds minder.

In de Nederlandse huisartsenrichtlijn wordt burn-out gezien als een ernstige vorm van overspanning waarbij de klachten al minimaal zes maanden bestaan en gevoelens van moeheid en uitputting sterk op de voorgrond staan.

Dat betekent nadrukkelijk niet dat je zes maanden moet wachten voordat je iets met je klachten mag doen.

Juist wanneer je merkt dat je herstel steeds minder wordt, je belastbaarheid afneemt of je steeds meer moeite moet doen om je dagelijks leven draaiende te houden, is het verstandig om eerder te onderzoeken wat er gebeurt.

Wat kun je zelf onderzoeken?

Je hoeft niet meteen te bepalen of het label burn-out wel of niet bij je past.

Het kan nuttiger zijn om eerst te onderzoeken wat je lichaam en je dagelijks functioneren je vertellen.

Sta bijvoorbeeld eens stil bij vragen als:

• – Hoe lang voel ik me al zo?
• – Herstel ik nog wanneer ik rust neem?
• – Word ik uitgerust wakker?
• – Hoeveel energie kost mijn werk of dagelijks leven mij tegenwoordig?
• – Wat gebeurt er met mij na een drukke dag?
• – Kan ik me nog concentreren zoals vroeger?
• – Heb ik nog energie voor sociale contacten of dingen die ik leuk vind?
• – Kan ik daadwerkelijk ontspannen wanneer ik niets hoef te doen?
• – Welke signalen geeft mijn lichaam?
• – Ben ik nog aan het leven zoals ik gewend was, of ben ik vooral bezig alles draaiende te houden?

Je kunt ook gedurende een week kort bijhouden wat energie kost en waarvan je daadwerkelijk herstelt.

Niet om jezelf er nog een opdracht bij te geven die je perfect moet uitvoeren, maar om zicht te krijgen op een patroon dat je midden in een druk leven gemakkelijk kunt missen.

Soms wordt dan pas zichtbaar dat bijna alle beschikbare energie naar functioneren gaat en dat er nauwelijks ruimte overblijft voor herstel.

Wanneer is professionele hulp verstandig?

Je hoeft niet volledig uit te vallen voordat je hulp zoekt.

Ook wanneer je vermoedt dat je klachten passen bij langdurige overbelasting of een burn-out, kun je al ondersteuning zoeken.

Heb je aanhoudende vermoeidheid, concentratieproblemen, slaapproblemen of andere lichamelijke klachten en weet je niet goed waar deze vandaan komen? Dan is het verstandig om je klachten ook met je huisarts te bespreken. De huisarts kan samen met jou beoordelen of er mogelijk andere lichamelijke of psychische oorzaken meespelen.

Voor begeleiding bij stress- en burn-outklachten kun je terecht bij mij als therapeut. Daarvoor hoef je niet eerst precies te weten waarom je bent vastgelopen. Je hoeft dus ook niet vooraf bij jezelf te herkennen dat je bijvoorbeeld te lang bent doorgegaan, moeite hebt met grenzen of hoge eisen aan jezelf stelt. Dat is juist iets wat je samen kunt onderzoeken.

Ook wanneer de diagnose burn-out al is gesteld, kan psychosociale therapie worden ingezet bij het herstel. De begeleiding kan zich richten op het begrijpen van je klachten, het herstellen van de balans tussen belasting en herstel en het onderzoeken van wat jij nodig hebt om duurzaam te herstellen.

Wanneer sprake is van ernstige psychiatrische klachten, complexe problematiek of wanneer specialistische diagnostiek of behandeling nodig is, kan behandeling binnen de GGZ passender zijn. Samen met bijvoorbeeld je huisarts kan dan worden bekeken welke vorm van zorg het beste aansluit.

Hoe kan therapie helpen bij een burn-out?

Bij burn-out kijken we eerst naar waar jij op dit moment staat.

Hoe uitgeput ben je? Wat lukt nog wel en wat niet meer? Waarvan herstel je en waarvan niet? Wat vraagt je dagelijks leven van je? En wat heb je op dit moment nodig om weer ruimte te krijgen voor herstel?

Pas daarna kan worden onderzocht welke factoren mogelijk hebben bijgedragen aan de overbelasting.

Bij de één speelt werkdruk een grote rol. Bij een ander is het een combinatie van werk, gezin en andere omstandigheden. Soms worden gaandeweg patronen zichtbaar, zoals lang doorgaan, veel verantwoordelijkheid dragen, moeilijk grenzen voelen of hoge eisen aan jezelf stellen.

Maar dat hoef je dus niet vooraf al van jezelf te weten.

We samen naar wat in jouw situatie heeft bijgedragen aan de overbelasting en wat nodig is om niet alleen op korte termijn op te knappen, maar ook duurzamer te herstellen.

Daarbij kan bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van Acceptance and Commitment Therapy (ACT). ACT kan helpen om anders om te gaan met gedachten, gevoelens en verwachtingen die herstel in de weg kunnen zitten en om opnieuw keuzes te maken vanuit wat voor jou belangrijk is.

Het uitgangspunt is niet dat jij eerst moet begrijpen waarom je een burn-out hebt voordat je hulp mag zoeken.

Als je een burn-out hebt, of vermoedt dat je klachten daarbij passen, is dat op zichzelf al voldoende reden om hulp te zoeken.

Hulp bij burn-out in Enschede

Herken je jezelf in deze klachten en merk je dat je er zelf niet goed uitkomt? Dan kan het helpen om samen te onderzoeken wat er speelt.

Je hoeft dus niet eerst volledig uitgevallen te zijn, geen officiële diagnose te hebben en ook niet vooraf te weten waarom je bent vastgelopen.

Twijfel je of mijn therapie aansluit bij jouw klachten? Dan kun je eerst vrijblijvend kennismaken.