Waarom stort ik in zodra ik vakantie heb?

Ja, het kan gebeuren dat je je juist uitgeputter, emotioneler of zelfs lichamelijk beroerd voelt zodra je vakantie begint. Dat betekent niet dat vakantie slecht voor je is. Vaak wordt juist zichtbaar hoeveel herstel je in de periode ervoor hebt gemist.

Je hebt misschien weken of maanden gefunctioneerd op werk, thuis en in alles wat daarnaast moest. Zolang er structuur, deadlines en verantwoordelijkheden zijn, lukt het om door te gaan. Zodra die druk wegvalt, merk je ineens: ik ben eigenlijk ontzettend moe.

Dat verschijnsel is niet alleen herkenbaar uit de praktijk. De Nederlandse NHG-richtlijn voor overspanning en burn-out benoemt expliciet dat rust bij burn-out in eerste instantie zelfs voor een tijdelijke verslechtering van klachten kan zorgen.

Tegelijkertijd laat recent onderzoek juist zien dat vakantie over het geheel genomen wél gunstig is voor het welzijn. Een grote meta-analyse uit 2025 concludeert dat vakantie een betekenisvolle herstelmogelijkheid vormt en dat eerdere onderzoeken het positieve effect waarschijnlijk hebben onderschat.

Het probleem is dus meestal niet de vakantie.

De interessantere vraag is: wat gebeurt er in de periode vóórdat je vakantie hebt?

Waarom merk ik pas op vakantie hoe moe ik ben?

Tijdens een drukke periode is je aandacht voortdurend gericht op wat er moet gebeuren.

Je staat op. Je gaat naar je werk. Je zorgt voor je gezin. Je doet boodschappen. Je beantwoordt berichten. Je regelt wat geregeld moet worden. En morgen begint het opnieuw.

Dat kan betekenen dat je signalen van vermoeidheid of spanning wel voelt, maar er weinig ruimte voor hebt.

Op vakantie verandert dat.

De wekker hoeft niet meer. Deadlines verdwijnen. De dagelijkse structuur valt deels weg. Er wordt minder van je gevraagd en ineens is er ruimte om te voelen hoe het eigenlijk met je gaat.

Dat betekent niet noodzakelijk dat je lichaam tijdens je vakantie plotseling instort. Het kan ook betekenen dat klachten die al aanwezig waren veel duidelijker merkbaar worden zodra het voortdurende functioneren stopt.

Maar gebeurt er lichamelijk ook iets?

Waarschijnlijk wel, maar hier is wetenschappelijke voorzichtigheid belangrijk.

Online wordt vaak beweerd dat mensen tijdens een drukke periode functioneren op adrenaline en cortisol en dat die stresshormonen zodra de vakantie begint plotseling “instorten”.

Dat klinkt logisch, maar zo eenvoudig kunnen we het wetenschappelijk niet stellen.

Langdurige stress heeft invloed op verschillende lichamelijke stress- en herstelsystemen. Hoe die systemen precies reageren verschilt echter tussen mensen en omstandigheden. Er bestaat geen bewezen universele “cortisolcrash” die verklaart waarom mensen aan het begin van hun vakantie moe, ziek of emotioneel worden.

Wat we wél goed weten, is dat herstel na belasting tijd nodig heeft.

In onderzoek naar herstel van werkstress speelt psychological detachment een belangrijke rol: het vermogen om buiten werktijd ook mentaal afstand te nemen van het werk. Hoge werkeisen maken dat moeilijker. Onvoldoende kunnen loskomen van werk hangt vervolgens samen met meer spanning, uitputting en een lager welzijn.

Dus je laptop dichtklappen betekent niet automatisch dat je hoofd en lichaam ook onmiddellijk in de vakantiestand staan.

Wat is ‘leisure sickness’?

Er bestaat zelfs een onderzoeksterm voor mensen die juist tijdens weekenden en vakanties klachten krijgen: leisure sickness, vrij vertaald ‘vrijetijdsziekte’.

In een Nederlandse studie werden onder andere vermoeidheid, hoofdpijn of migraine, spierpijn en misselijkheid genoemd. Mensen die dit herkenden rapporteerden vaker een hoge werkbelasting, een sterk verantwoordelijkheidsgevoel en moeite met de overgang van werken naar niet-werken.

Dat onderzoek is interessant, maar er is een belangrijke kanttekening.

Leisure sickness is geen officiële medische diagnose en het oorspronkelijke onderzoek is relatief oud en beperkt. Ook recent onderzoek uit 2025 benadrukt dat er nog onvoldoende bewijs is om het verschijnsel en de onderliggende mechanismen goed te verklaren.

Dus als jij iedere vakantie hoofdpijn krijgt of drie dagen alleen maar wilt slapen, betekent dat niet automatisch dat je ‘leisure sickness’ hebt.

Het is vooral informatie die het waard is serieus te nemen.

Welke signalen kun je tijdens vakantie ineens merken?

De overgang van doorgaan naar rust kan er bij iedereen anders uitzien.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat:

• – je de eerste dagen extreem moe bent;
• – je veel meer slaapt dan normaal;
• – je hoofdpijn of spierpijn krijgt;
• – je prikkelbaar of emotioneler bent;
• – je nergens zin in hebt;
• – je moeite hebt om daadwerkelijk te ontspannen;
• – je hoofd met je werk bezig blijft;
• – je je onrustig of schuldig voelt wanneer je niets doet;
• – je eerst een aantal dagen nodig hebt voordat je überhaupt van je vakantie kunt genieten;
• – je tegen het einde van de vakantie pas het gevoel krijgt dat je een beetje bijkomt.

Eén zo’n vakantie betekent natuurlijk niet dat er iets mis is.

Na een hectische periode een paar dagen bijkomen is heel normaal.

Interessanter wordt het wanneer je merkt dat dit iedere vakantie opnieuw gebeurt, het steeds langer duurt voordat je herstelt of zelfs een hele vakantie niet meer voldoende is om je uitgerust te voelen.

Vakantie kan helpen, maar lost chronische overbelasting niet vanzelf op

Dit is misschien wel de belangrijkste nuance.

Vakantie werkt als herstelmoment.

Een meta-analyse uit 2025 naar vakantie en welzijn vond een groter positief effect dan eerder werd gedacht. Vooral daadwerkelijk loskomen van het werk en lichamelijke activiteit tijdens de vakantie hingen samen met meer welzijn.

Dat past bij veel breder onderzoek naar herstel van werkstress. Een grote meta-analyse van 316 onafhankelijke steekproeven met in totaal ruim 99.000 deelnemers laat zien dat herstelervaringen zoals ontspanning en mentaal afstand nemen van het werk samenhangen met gunstigere uitkomsten voor welzijn en uitputting.

Maar vakantie kan een structurele disbalans niet wegpoetsen.

Als je maandenlang meer energie verbruikt dan je kunt herstellen, kunnen drie weken Frankrijk heerlijk zijn, maar daarna ligt hetzelfde dagelijks leven weer op je te wachten.

Dat is waarom de vraag:

“Hoe kan ik tijdens mijn vakantie beter herstellen?”

soms minder belangrijk is dan:

“Waarom heb ik mijn vakantie eigenlijk zo hard nodig om überhaupt nog bij te komen?”

Is instorten tijdens vakantie een teken van burn-out?

Niet automatisch.

Een paar dagen heel moe zijn nadat een drukke periode stopt, is onvoldoende om te spreken van overspanning of burn-out.

Volgens de Nederlandse NHG-richtlijn gaat het bij overspanning om een combinatie van spanningsklachten, ervaren controleverlies en beperkingen in het sociaal of beroepsmatig functioneren. Bij burn-out zijn die klachten langer dan zes maanden aanwezig en staan moeheid en uitputting sterk op de voorgrond.

Kijk daarom niet alleen naar wat er tijdens je vakantie gebeurt.

Kijk naar het patroon ervoor én erna.

Wat kun je zelf onderzoeken?

Als je dit vaker herkent, kan het helpen om eens niet alleen te kijken naar hoeveel vakantie je neemt, maar naar hoeveel herstel er gedurende een normale week plaatsvindt.

Vraag jezelf bijvoorbeeld af:

• – Hoe moe ben ik meestal vlak vóór een vakantie?
• – Heb ik de weekenden nodig om van mijn werkweek bij te komen?
• – Heb ik na mijn werk nog energie voor andere dingen?
• – Kan ik op een gewone avond werkelijk ontspannen?
• – Ben ik buiten werktijd in mijn hoofd nog veel met werk bezig?
• – Hoeveel dagen vakantie heb ik nodig voordat ik me beter begin te voelen?
• – Voel ik me aan het einde van mijn vakantie daadwerkelijk hersteld?
• – Hoe snel zijn mijn klachten terug nadat ik weer begonnen ben?
• – Zijn mijn klachten de afgelopen maanden toegenomen?
• – Heb ik gedurende het jaar eigenlijk voldoende momenten waarop ik herstel?

Vooral die laatste vraag vind ik belangrijk.

Herstel hoort niet uitsluitend tijdens vakanties plaats te vinden.

Als je lichaam drie keer per jaar moet wachten tot jij eindelijk toestemming geeft om te stoppen, is het de moeite waard om te onderzoeken wat er gedurende de rest van het jaar gebeurt.

Betekent dit dat ik tijdens mijn vakantie vooral moet rusten?

Niet per se.

Herstel is niet hetzelfde als drie weken nietsdoen.

Onderzoek naar herstel maakt onderscheid tussen verschillende herstelervaringen, waaronder ontspanning, mentale afstand van het werk en activiteiten waarin je iets anders doet en ervaart.

Ook de Nederlandse richtlijn voor overspanning en burn-out adviseert niet uitsluitend passieve rust. In de eerste herstelfase wordt juist een combinatie aanbevolen van rust en ontspanning, dagstructuur en een afwisseling tussen ontspannende en activerende activiteiten.

Wat passend is, hangt natuurlijk af van hoe uitgeput je bent.

Voor iemand die ernstig overbelast is, kan een rustige dag heel iets anders betekenen dan voor iemand die vooral na een intensieve werkperiode moet bijkomen.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Je hoeft niet te wachten totdat je na je vakantie helemaal niet meer kunt werken.

Wanneer je merkt dat je structureel onvoldoende herstelt, steeds vermoeider raakt, slechter slaapt, moeite krijgt met concentreren, sneller geprikkeld bent of steeds meer van je vrije tijd nodig hebt om van je werk bij te komen, is dat voldoende reden om serieus naar je klachten te kijken.

Ook als je nog gewoon werkt.

Bij aanhoudende of onverklaarde lichamelijke klachten, ernstige vermoeidheid of klachten waarvan niet duidelijk is waar ze vandaan komen, is het verstandig om ook je huisarts te raadplegen. Klachten die bij langdurige stress en burn-out voorkomen, kunnen namelijk ook andere lichamelijke of psychische oorzaken hebben.

Bij ernstige psychiatrische klachten of wanneer specialistische diagnostiek of behandeling nodig is, kan behandeling binnen de GGZ passender zijn.

Hoe kan therapie helpen als je steeds instort zodra je vakantie hebt?

In therapie zou ik niet beginnen bij de vakantie.

Ik zou juist samen met je kijken naar de maanden vóór die vakantie.

Hoe ziet een gewone werkweek eruit? Waar gaat je energie naartoe? Wanneer herstel je? Welke signalen geeft je lichaam gedurende de week en wat doe je daarmee? Wat vraagt je werk van je, wat vraagt je privéleven en hoeveel ruimte blijft daarin eigenlijk voor jou over?

Daarbij kijk ik niet vanuit één vaste methode.

Soms ligt de ingang heel praktisch bij gedrag en herstelpatronen. Je kunt bijvoorbeeld onderzoeken hoe belasting en herstel over je week verdeeld zijn en waar je ongemerkt structureel meer van jezelf vraagt dan je terugkrijgt.

Bij iemand anders is lichaamsgericht werken belangrijker. Misschien voel je je grens pas wanneer je er al ver overheen bent. Dan kan therapie helpen om lichamelijke signalen van spanning, vermoeidheid en overprikkeling eerder te leren herkennen en daar ook eerder naar te handelen.

Ook emoties en onderliggende gedragspatronen kunnen een rol spelen. Wat gebeurt er bijvoorbeeld wanneer je niets doet? Kun je rust verdragen? Of ontstaat er schuldgevoel, onrust of onmiddellijk de behoefte om weer nuttig te zijn? Misschien neem je gemakkelijk verantwoordelijkheid voor anderen, pas je je sterk aan of heb je geleerd dat doorgaan vanzelfsprekender is dan stoppen.

Dan kunnen verschillende therapeutische invalshoeken passend zijn. Elementen uit Acceptance and Commitment Therapy (ACT) kunnen bijvoorbeeld helpen om anders om te gaan met gedachten over wat je allemaal moet en opnieuw te kijken naar wat voor jou belangrijk is. Bij terugkerende patronen kan het nodig zijn om te onderzoeken waar die vandaan komen en wat ze ooit voor je hebben betekend.

Soms speelt ook verlies en rouw mee. Niet alleen door een overlijden, maar bijvoorbeeld door veranderingen in gezondheid, werk, relaties, rollen of toekomstverwachtingen. Wanneer zulke verliezen weinig ruimte hebben gekregen, kunnen ze onderdeel zijn van de totale belasting die iemand lange tijd met zich meedraagt.

En soms is het juist belangrijk om systemisch te kijken. Naar je werk, je gezin, je relaties en de rollen die je daarin inneemt. Want wanneer de omstandigheden waarin iemand voortdurend overbelast raakt hetzelfde blijven, is alleen leren ontspannen een nogal kleine pleister op een veel groter geheel.

Therapie draait dan niet om één truc waarmee je voortaan fitter op vakantie gaat.

Het gaat erom samen te begrijpen waarom herstel in jouw gewone leven zo weinig ruimte krijgt en wat er nodig is om dat te veranderen.

Hulp bij stress en burn-out in Enschede

Wanneer je merkt dat je maandenlang doorgaat en pas tijdens een vakantie voelt hoe uitgeput je eigenlijk bent, hoef je niet te wachten tot je volledig uitvalt.

Als therapeut help ik je om te onderzoeken wat je zoveel energie kost, hoe je belasting en herstel zich tot elkaar verhouden en welke lichamelijke, emotionele, gedragsmatige of omgevingsfactoren daarbij een rol spelen.

Je hoeft vooraf niet te weten waarom je dit patroon hebt.

En je hoeft ook geen officiële diagnose burn-out te hebben om hulp te mogen zoeken.

Dat je merkt dat je niet meer voldoende herstelt, is al reden genoeg om te onderzoeken wat er aan de hand is.

Twijfel je of therapie aansluit bij wat jij ervaart? Dan kun je eerst vrijblijvend kennismaken.