Wanneer heb ik hulp nodig bij stress of burn-out?

Je hoeft niet te wachten tot je volledig bent uitgevallen voordat je hulp zoekt bij stress of burn-out. Als je merkt dat stressklachten aanhouden, je onvoldoende herstelt, je dagelijks leven steeds meer moeite kost of je zelf niet goed weet hoe je het patroon kunt doorbreken, is dat al voldoende reden om hulp te zoeken.

Dat is misschien wel het belangrijkste antwoord op deze vraag.

Je hoeft niet eerst een officiële diagnose burn-out te hebben. Je hoeft niet ziekgemeld te zijn. En je hoeft ook niet te kunnen uitleggen waarom je zo overbelast bent geraakt.

De actuele informatie van Thuisarts adviseert bijvoorbeeld al contact met de huisarts wanneer het niet lukt om stress te verminderen en je daar hulp bij wilt. Ook toenemende angst, somberheid, achteruitgang in functioneren, toenemend middelengebruik of zorgen vanuit je omgeving zijn redenen om professionele hulp in te schakelen.

Wanneer is stress nog normaal?

Stress is op zichzelf geen probleem.

Je lichaam en brein zijn gemaakt om tijdelijk extra in actie te komen wanneer iets aandacht of inspanning vraagt. Een deadline, verhuizing, sollicitatiegesprek, conflict of spannende gebeurtenis kan tijdelijk behoorlijk wat stress geven.

Meestal ontstaat daarna weer herstel.

Je merkt bijvoorbeeld dat:

• – je na een drukke periode weer bijkomt;
• – je nog kunt ontspannen;
• – je goed genoeg blijft slapen;
• – je vrije tijd daadwerkelijk herstel geeft;
• – je klachten verminderen wanneer de belasting afneemt;
• – je naast je verplichtingen nog energie hebt voor andere dingen.

Dan hoeft stress niet direct behandeld te worden.

Interessanter wordt het wanneer herstel steeds minder vanzelfsprekend wordt.

Welke signalen vertellen mij dat de stress te veel wordt?

Er bestaat geen magische grens waarop gewone stress ineens verandert in ongezonde stress.

Meestal verandert er geleidelijk iets.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat:

• – je steeds vermoeider wakker wordt;
• – je slechter slaapt;
• – je veel piekert;
• – je sneller geïrriteerd of emotioneel bent;
• – concentreren en onthouden moeilijker worden;
• – geluid en drukte harder binnenkomen;
• – je lichamelijk gespannen blijft;
• – je na je werk nauwelijks energie overhoudt;
• – je steeds meer behoefte hebt om alleen te zijn;
• – sociale afspraken als een belasting gaan voelen;
• – je weekenden vooral gebruikt om bij te komen;
• – je tijdens vakanties eerst volledig instort;
• – je minder plezier ervaart in dingen die je normaal fijn vindt;
• – je merkt dat je vooral nog bezig bent met wat móét.

Los van elkaar kunnen veel van deze klachten ook voorkomen zonder dat er sprake is van overspanning of burn-out.

Het patroon is daarom belangrijker dan één afzonderlijk symptoom.

Hoe lang speelt dit al? Worden de klachten erger? Herstel je nog? En hoeveel invloed hebben ze inmiddels op je dagelijks leven?

Wanneer wordt stress overspannenheid of burn-out?

In Nederland wordt in de huisartsenzorg onderscheid gemaakt tussen stress, overspanning en burn-out.

Volgens de NHG-richtlijn gaat het bij overspanning niet alleen om spanningsklachten zoals moeheid, slecht slapen, prikkelbaarheid, piekeren en concentratieproblemen. Er is ook sprake van het gevoel de controle kwijt te raken en van beperkingen in het dagelijks functioneren.

Bij burn-out bestaat dat klachtenbeeld langer dan zes maanden en staan moeheid en uitputting sterk op de voorgrond.

Internationaal wordt het begrip burn-out overigens anders afgebakend. De WHO beschrijft burn-out specifiek als een werkgerelateerd fenomeen als gevolg van chronische werkstress die onvoldoende is opgevangen, gekenmerkt door uitputting, mentale afstand of negativiteit ten opzichte van het werk en verminderde professionele effectiviteit. De WHO classificeert burn-out niet als een medische aandoening.

Dat verschil is belangrijk, omdat mensen het woord burn-out in het dagelijks leven veel breder gebruiken dan de WHO.

Voor de vraag of je hulp mag zoeken, maakt die discussie gelukkig weinig uit.

Je hoeft niet eerst precies te weten welk etiket bij je klachten hoort.

Moet ik wachten tot ik niet meer kan werken?

Nee.

Dit is een misverstand die ik juist bij burn-out belangrijk vind.

Je kunt nog werken en ondertussen behoorlijk overbelast zijn.

Misschien lukt je werk nog, maar gebeurt dat inmiddels ten koste van vrijwel alles daarbuiten. Je komt thuis en stort in. Je zegt afspraken af. Je hebt het weekend nodig om bij te komen. Je bent thuis sneller geprikkeld. Sporten lukt niet meer. Op zondagavond voel je je nog steeds niet hersteld.

Dan zegt:

“Maar ik werk toch nog?”

eigenlijk maar weinig over hoe het met je gaat.

Thuisarts benoemt ook dat hulp in de huisartsenpraktijk passend kan zijn bij psychische klachten terwijl iemand bijvoorbeeld nog kan werken en voor zichzelf en anderen kan zorgen.

Hulp zoeken hoeft dus geen eindstation te zijn. Het kan juist voorkomen dat je steeds verder vastloopt.

Wanneer zou ik zeker niet te lang wachten?

Ik zou klachten serieuzer nemen wanneer je merkt dat meerdere dingen tegelijkertijd beginnen te verschuiven.

Bijvoorbeeld wanneer je slechter slaapt én steeds vermoeider wordt én nauwelijks meer herstelt.

Of wanneer je nog functioneert, maar merkt dat het steeds meer inspanning vraagt om datzelfde niveau vol te houden.

Ook wanneer je omgeving begint te zeggen:

“Ik maak me zorgen om je.”

“Je bent jezelf niet.”

“Je bent de laatste tijd zo moe.”

kan het verstandig zijn daar niet onmiddellijk overheen te stappen.

Volgens Thuisarts zijn duidelijke verslechtering, toenemende angst of paniek, steeds somberder worden, niet meer kunnen werken, steeds moeilijker uit bed komen, slechter eten, toenemend alcohol- of drugsgebruik en ernstige zorgen vanuit de omgeving redenen om contact op te nemen met de huisarts.

Wat als ik denk: zo erg is het bij mij nog niet?

Dan mag je nog steeds hulp zoeken.

Er bestaat geen toelatingsexamen voor therapie waarbij je eerst moet bewijzen dat je voldoende bent vastgelopen.

Sterker nog, juist wanneer je nog enigszins functioneert, kan er ruimte zijn om te onderzoeken wat er gebeurt voordat de klachten verder toenemen.

De vraag hoeft daarom niet alleen te zijn:

“Ben ik ziek genoeg om hulp te mogen vragen?”

Je kunt hem ook omdraaien:

“Hoe lang wil ik eigenlijk nog wachten voordat ik serieus neem dat dit niet goed voelt?”

Dat levert vaak een heel ander gesprek op.

Wat kun je eerst zelf proberen?

Wanneer de klachten nog relatief mild zijn en je nog voldoende herstelt, kun je eerst onderzoeken waar je belasting vandaan komt en of je daar iets in kunt veranderen.

Vraag jezelf bijvoorbeeld af:

• – Waar komt mijn stress op dit moment voornamelijk vandaan?
• – Is dit tijdelijk of speelt dit al maanden?
• – Waar herstel ik nog van?
• – Welke activiteiten geven mij energie?
• – Waar verlies ik structureel energie?
• – Hoe slaap ik?
• – Neem ik gedurende een gewone week voldoende herstelmomenten?
• – Kan ik buiten werktijd mentaal loskomen van mijn werk?
• – Welke verantwoordelijkheden draag ik?
• – Is er iets concreets wat ik kan verminderen, veranderen of delen?
• – Heb ik voldoende steun van mensen om mij heen?
• – Worden mijn klachten daadwerkelijk minder wanneer ik het rustiger aan doe?

Thuisarts adviseert bij stress onder andere aandacht voor ontspanning, beweging, gezonde gewoonten en het onderzoeken van problemen en mogelijke oplossingen. Bij overspanning en burn-out wordt herstel beschreven in fasen: eerst begrijpen en accepteren en structuur en herstel creëren, vervolgens problemen en oplossingen onderzoeken en daarna veranderingen daadwerkelijk toepassen.

Wanneer je dit allemaal probeert en denkt:

“Ja, maar het lukt me dus niet.”

dan heb je meteen een antwoord op de oorspronkelijke vraag.

Dan kan hulp juist zinvol zijn.

Naar wie ga ik met stress of burn-out?

Dat hangt af van wat er speelt.

Bij stress, overspanning of burn-outklachten kun je rechtstreeks therapie zoeken. Je hoeft daarvoor niet eerst volledig uitgevallen te zijn of precies te weten waar je klachten vandaan komen.

Een therapeut kan met je onderzoeken wat je overbelast, hoe je herstel eruitziet, wat je lichaam aangeeft, welke emoties en gedragspatronen meespelen en wat er in je werk, relaties of dagelijks leven mogelijk moet veranderen.

De huisarts is belangrijk wanneer je wilt laten beoordelen wat er met je klachten aan de hand kan zijn, wanneer er lichamelijke klachten of ernstige vermoeidheid spelen waarvan de oorzaak niet duidelijk is, of wanneer je psychische klachten duidelijk toenemen. De huisarts kan ook beoordelen of aanvullende diagnostiek of verwijzing nodig is. Thuisarts adviseert expliciet de huisarts te vertellen wanneer je denkt dat je overspannen bent of een burn-out hebt.

Wanneer je klachten duidelijk samenhangen met je werk, je minder kunt werken of je twijfelt over je belastbaarheid, kan de bedrijfsarts meedenken over werkbelasting, aanpassingen en herstel.

En wanneer er ernstige psychiatrische problematiek speelt of specialistische diagnostiek of behandeling noodzakelijk is, kan behandeling binnen de GGZ passend zijn.

Het is dus niet:

therapie óf huisarts óf bedrijfsarts.

Soms kunnen verschillende vormen van hulp naast elkaar bestaan.

Hoe kan therapie helpen bij stress en burn-out?

In therapie beginnen we niet automatisch bij de vraag:

“Wat doe jij verkeerd?”

We beginnen bij:

Wat gebeurt er op dit moment met jou?

Hoe uitgeput ben je? Wat lukt nog? Waar herstel je van? Waarvan niet? Welke lichamelijke signalen merk je? Welke emoties spelen? Wat gebeurt er op je werk en thuis? En wat heb jij op dit moment nodig?

Pas daarna onderzoeken we welke factoren mogelijk bijdragen aan de overbelasting.

Daarbij kan ik verschillende therapeutische invalshoeken gebruiken, afhankelijk van wat bij jou past.

Soms ligt de ingang bij gedragspatronen. Misschien merk je dat je steeds doorgaat wanneer je eigenlijk moe bent, automatisch verantwoordelijkheid overneemt of pas reageert op een grens wanneer je er al ver overheen bent.

Dan kunnen we heel concreet onderzoeken wat er gebeurt tussen het eerste signaal van spanning en je uiteindelijke gedrag.

Bij iemand anders is lichaamsgericht werken belangrijker. Je lichaam geeft vaak eerder informatie dan je hoofd. Spierspanning, ademhaling, onrust, hoofdpijn, vermoeidheid of overprikkeling kunnen signalen zijn die je misschien pas laat bent gaan herkennen.

Ook emoties kunnen onderdeel zijn van de overbelasting. Angst, boosheid, verdriet, schuld of schaamte kunnen veel energie vragen, zeker wanneer je tegelijkertijd probeert te blijven functioneren.

Acceptance and Commitment Therapy (ACT) kan bijvoorbeeld worden gebruikt wanneer je merkt dat gedachten als ik moet doorgaan, ik mag niemand teleurstellen of ik moet eerst alles oplossen veel invloed hebben op je keuzes. ACT helpt niet om zulke gedachten simpelweg weg te krijgen, maar om er anders mee om te gaan en keuzes te maken vanuit wat voor jou belangrijk is.

Soms kijken we systemisch naar wat er gebeurt. Welke rollen vervul je binnen je gezin, relatie of werk? Wat wordt van jou verwacht? Welke verantwoordelijkheden draag je? En wat gebeurt er wanneer jij iets niet meer doet?

En ook verlies en rouw kunnen onderdeel zijn van het geheel. Misschien heeft er vóór je klachten veel verandering of verlies plaatsgevonden. Maar langdurige overbelasting kan zelf eveneens verlies betekenen: je kunt tijdelijk je energie, vanzelfsprekendheid, werkrol of vertrouwen in je eigen lichaam en kunnen kwijtraken.

Niet iedereen heeft al deze dingen.

En je hoeft ze al helemaal niet vooraf bij jezelf te herkennen.

De therapeutische aanpak volgt uit wat er bij jou speelt, niet uit een standaardlijstje dat bij het woord burn-out hoort.

Hulp bij stress en burn-out in Enschede

Je hoeft niet te wachten tot je lichaam uiteindelijk zegt dat het echt niet meer gaat.

Wanneer je merkt dat stress niet meer voldoende wegzakt, je steeds minder herstelt, je dagelijks functioneren meer energie vraagt of je gewoon voelt: zo wil ik niet blijven doorgaan, dan is dat voldoende reden om hulp te zoeken.

Als therapeut help ik je onderzoeken wat er speelt en wat jij nodig hebt om weer ruimte voor herstel te krijgen. Daarbij kijken we naar het geheel: je belasting en herstel, lichaam, emoties, gedragspatronen, omstandigheden, werk en relaties.

Je hoeft geen officiële diagnose te hebben.

Je hoeft ook niet eerst zelf uit te zoeken waarom je bent vastgelopen.

Je mag hulp zoeken omdat je merkt dat het niet goed met je gaat. Dat is genoeg.

Twijfel je of therapie aansluit bij jouw klachten? Dan kun je eerst vrijblijvend kennismaken.