Gepubliceerd op: 27 oktober 2026
Ja, EMDR kan bij bepaalde angstklachten helpen, vooral wanneer de angst samenhangt met een ingrijpende of traumatische ervaring. Denk bijvoorbeeld aan iemand die na een verkeersongeluk bang is geworden om auto te rijden, of iemand die na een bedreigende gebeurtenis voortdurend op zijn hoede blijft.
Maar niet iedere vorm van angst, paniek of onzekerheid ontstaat door een nare ervaring.
EMDR is wetenschappelijk goed onderbouwd voor de behandeling van een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Voor andere angststoornissen is cognitieve gedragstherapie (CGT) doorgaans de eerste keuze.
Of EMDR geschikt is, hangt daarom af van de aard van je klachten, de mogelijke oorzaken en de factoren die de angst in stand houden.
Soms ontstaat angst na een duidelijke gebeurtenis.
Stel dat je betrokken bent geweest bij een ernstig verkeersongeluk.
Sindsdien merk je dat je gespannen raakt zodra je weer achter het stuur zit.
Je hart gaat sneller kloppen, je bent voortdurend alert en misschien vermijd je bepaalde wegen.
Het kan zijn dat herinneringen aan het ongeluk nog sterke angstreacties oproepen.
Wanneer er sprake is van PTSS, kan EMDR helpen om de emotionele lading van die herinneringen te verminderen.
Ook bij andere nare ervaringen die met angst samenhangen, wordt EMDR soms toegepast. De wetenschappelijke onderbouwing daarvoor is echter beperkter.
Daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar de gebeurtenis, maar ook naar wat de angst op dit moment in stand houdt.
Dat hangt af van de oorzaak van de paniekklachten.
Een paniekaanval is een plotselinge golf van intense angst of lichamelijk ongemak.
Je kunt bijvoorbeeld last krijgen van:
– hartkloppingen;
– benauwdheid;
– duizeligheid;
– trillen of zweten;
– een beklemmend gevoel op je borst;
– het gevoel dat je de controle verliest;
– angst om flauw te vallen of dood te gaan.
Soms ontstaat een paniekaanval in een situatie die iemand aan een traumatische gebeurtenis herinnert.
Maar paniekaanvallen kunnen ook ontstaan zonder dat er een duidelijke traumatische ervaring aan voorafging.
Bij een paniekstoornis speelt vaak de angst voor de lichamelijke sensaties zelf een belangrijke rol.
Stel dat je een keer plotseling hartkloppingen kreeg en dacht:
Er is iets ernstig mis met mijn hart.
De volgende keer dat je je hart voelt kloppen, word je opnieuw bang.
Je gaat extra letten op je lichaam.
Daardoor merk je steeds meer lichamelijke sensaties op, die je vervolgens opnieuw als gevaarlijk interpreteert.
Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan.
Bij een paniekstoornis is cognitieve gedragstherapie, waaronder het oefenen met gevreesde lichamelijke sensaties, een aanbevolen behandeling.
EMDR is daarvoor niet standaard de eerste keuze.
Soms kunnen nare ervaringen invloed hebben op hoe je naar jezelf kijkt.
Misschien ben je vroeger regelmatig uitgelachen, afgewezen of vernederd.
Of je hebt meegemaakt dat iemand die belangrijk voor je was voortdurend kritiek op je had.
Je kunt daardoor overtuigingen hebben ontwikkeld zoals:
Ik ben niet goed genoeg.
Ik mag geen fouten maken.
Anderen vinden mij niet belangrijk.
Ik kan niemand vertrouwen.
Wanneer zulke overtuigingen samenhangen met traumatische herinneringen en PTSS, kan EMDR onderdeel zijn van een passende behandeling.
Maar onzekerheid en een negatief zelfbeeld kunnen ook zonder PTSS ontstaan.
Dan is EMDR niet automatisch de beste keuze.
De Nederlandse richtlijn voor angst- en dwangstoornissen beschrijft dat het bewijs voor EMDR bij een negatief zelfbeeld buiten PTSS beperkt is.
Daarom kijken we zorgvuldig of het zinvol is om met specifieke herinneringen te werken, of dat een andere therapeutische aanpak beter aansluit.
Dat is iets wat veel mensen met angstklachten herkennen.
Je kunt rationeel begrijpen dat een situatie veilig is, terwijl je lichaam toch sterk reageert.
Misschien weet je dat je tijdens een vergadering niet werkelijk in gevaar bent.
Toch voel je spanning zodra je iets moet zeggen.
Of je weet dat je partner niet boos is, maar raakt toch onrustig wanneer die wat stiller is dan normaal.
Angst wordt niet alleen bepaald door wat je bewust denkt.
Ook eerdere ervaringen, verwachtingen, lichamelijke sensaties en aangeleerde reacties spelen een rol.
Soms heeft een bepaalde situatie door eerdere ervaringen een bedreigende betekenis gekregen.
Maar het kan ook zijn dat je angst vooral in stand blijft doordat je situaties vermijdt, veel controle probeert te houden of voortdurend bevestiging zoekt.
Daarom is het belangrijk om niet alleen te onderzoeken waar angst vandaan komt, maar ook wat ervoor zorgt dat de angst blijft bestaan.
Stel dat twee mensen allebei bang zijn om tijdens een vergadering iets te zeggen.
De eerste persoon is ooit tijdens een presentatie ernstig vernederd. Wanneer die opnieuw moet spreken, komen beelden van die gebeurtenis terug en ontstaat sterke spanning.
De tweede persoon heeft niet één specifieke nare herinnering, maar is voortdurend bang om fouten te maken.
Die bereidt gesprekken uitgebreid voor, controleert alles meerdere keren en zegt liever niets dan het risico te lopen iets verkeerd te doen.
Aan de buitenkant lijken de klachten op elkaar.
Beide personen ervaren spanning en vermijden mogelijk dezelfde situaties.
Maar de factoren die de angst in stand houden, kunnen verschillen.
Bij de eerste persoon kan het zinvol zijn om te onderzoeken welke rol de belastende herinnering speelt.
Bij de tweede persoon kan behandeling zich vooral richten op angstige verwachtingen, perfectionisme, vermijding en veiligheidsgedrag.
Dat betekent niet dat de eerste persoon automatisch EMDR nodig heeft of dat de tweede persoon geen nare ervaringen heeft meegemaakt.
Het laat vooral zien waarom een goede beoordeling belangrijk is.
Bij sociale angst ben je bang om negatief beoordeeld te worden door anderen.
Misschien ben je bang om iets verkeerd te zeggen, afgewezen te worden of jezelf voor schut te zetten.
Je kunt daardoor situaties vermijden of voortdurend proberen te voorkomen dat anderen iets negatiefs van je vinden.
Soms spelen eerdere ervaringen met pesten, afwijzing of vernedering een rol.
Maar sociale angst wordt vaak ook in stand gehouden door de manier waarop je denkt, waar je je aandacht op richt en welk veiligheidsgedrag je gebruikt.
Bijvoorbeeld:
– gesprekken vooraf volledig voorbereiden;
– voortdurend controleren hoe je overkomt;
– oogcontact vermijden;
– weinig zeggen uit angst iets verkeerds te zeggen;
– achteraf gesprekken uitgebreid analyseren;
– steeds bevestiging zoeken dat je niets verkeerd hebt gedaan.
Voor een sociale-angststoornis is CGT een aanbevolen behandeling.
Daarbij kan onder andere worden gewerkt met exposure, cognitieve interventies en het verminderen van veiligheidsgedrag.
EMDR wordt soms toegepast wanneer specifieke belastende herinneringen een rol spelen, maar is geen standaard eerstekeuzebehandeling voor sociale angst.
Ervaringen uit je jeugd kunnen invloed hebben op hoe je later met angst en onzekerheid omgaat.
Misschien groeide je op in een gezin waarin je voortdurend rekening moest houden met de stemming van een ouder.
Of je leerde dat fouten maken grote gevolgen had.
Misschien werd je regelmatig afgewezen wanneer je je gevoelens liet zien.
Als volwassene kun je dan merken dat je snel gespannen raakt wanneer iemand boos is, kritiek geeft of teleurgesteld lijkt.
Je probeert misschien conflicten te voorkomen, past je voortdurend aan of voelt je verantwoordelijk voor de gevoelens van anderen.
Dat kunnen patronen zijn die ooit begrijpelijk waren, maar je nu belemmeren.
Wanneer er sprake is van PTSS door traumatische jeugdervaringen, kan EMDR een effectieve behandeling zijn.
Maar wanneer je vooral last hebt van terugkerende patronen, onzekerheid of moeite met grenzen aangeven, kan een andere therapeutische aanpak passender zijn.
We onderzoeken daarom niet alleen welke ervaringen je hebt meegemaakt, maar ook hoe je daar in het dagelijks leven nog op reageert.
Niet iedere angstklacht vraagt om traumaverwerking.
Soms spelen vooral piekeren, vermijding, controlebehoefte of angstige verwachtingen een rol.
Denk bijvoorbeeld aan iemand die:
– voortdurend bang is om ziek te worden;
– steeds bevestiging zoekt bij anderen;
– situaties vermijdt uit angst om een paniekaanval te krijgen;
– moeilijk met onzekerheid kan omgaan;
– bang is om fouten te maken;
– veel piekert over mogelijke problemen;
– voortdurend probeert te voorkomen dat anderen teleurgesteld raken.
In zulke situaties kan een behandeling die zich richt op het doorbreken van angstpatronen beter aansluiten.
Cognitieve gedragstherapie is volgens de Nederlandse behandelrichtlijn de eerste keuze bij angststoornissen.
Ook Acceptance and Commitment Therapy (ACT) kan helpen om anders met angstige gedachten en gevoelens om te gaan en meer ruimte te maken voor gedrag dat aansluit bij je waarden.
De wetenschappelijke onderbouwing en plaats in behandelrichtlijnen verschillen wel per methode en per klacht. CGT heeft bij angststoornissen een stevigere richtlijnpositie dan ACT en EMDR.
Tijdens een intake kijken we naar de klachten die je ervaart en de mogelijke factoren die daarbij een rol spelen.
Ik stel bijvoorbeeld vragen als:
– Wanneer ervaar je angst of paniek?
– Wat gebeurt er op zulke momenten in je lichaam?
– Welke gedachten gaan er door je hoofd?
– Zijn er situaties die je vermijdt?
– Wat doe je om jezelf gerust te stellen?
– Zijn er herinneringen die nog veel spanning oproepen?
– Welke invloed hebben je klachten op je dagelijks leven?
We onderzoeken samen of je angst vooral samenhangt met belastende herinneringen, angstige verwachtingen, vermijding of andere factoren.
Soms is EMDR passend.
In andere situaties kan een andere therapeutische aanpak beter aansluiten.
Wanneer er aanwijzingen zijn voor een angststoornis, PTSS of andere psychische problematiek waarvoor diagnostiek of gespecialiseerde behandeling nodig is, bespreken we welke zorg daarvoor passend is.
Bij mijn praktijk in Enschede kijken we niet alleen naar je klachten, maar ook naar de ervaringen en patronen die mogelijk een rol spelen.
Als psychosociaal therapeut werk ik met verschillende therapeutische methodieken, waaronder Acceptance and Commitment Therapy (ACT), lichaamsgerichte interventies en EMDR, wanneer dit passend is.
Misschien ervaar je regelmatig angst of paniek en begrijp je niet goed waarom je lichaam zo sterk reageert.
Of je merkt dat je onzekerheid steeds opnieuw invloed heeft op je keuzes, relaties of dagelijks functioneren.
We onderzoeken samen waar je klachten mee samenhangen en wat ervoor zorgt dat ze blijven bestaan.
Wanneer belastende herinneringen een belangrijke rol spelen, kunnen we bekijken of EMDR een passende behandeling is.
Wanneer een andere aanpak of gespecialiseerde zorg beter aansluit, bespreken we dat ook.
Het doel is niet om iedere vorm van angst met EMDR te behandelen, maar om te begrijpen wat jouw angst in stand houdt en welke behandeling jou het beste kan helpen.
Wat is EMDR-therapie en hoe werkt het precies?
Hoe weet ik of EMDR voor mij geschikt is?
Bij welke klachten en problemen kan EMDR helpen?
Kan EMDR ook helpen als ik geen groot trauma heb meegemaakt?
Kan EMDR helpen bij nare ervaringen uit mijn jeugd?